Wymiana ATF – co obejmuje prawidłowy serwis automatycznej skrzyni biegów?
RavenolAutomatyczna skrzynia biegów przestała być rozwiązaniem zarezerwowanym dla aut klasy premium i coraz częściej trafia do pojazdów klasy średniej, SUV-ów, hybryd oraz modeli o większej mocy.
Trend ten pokazują dane z polskiego rynku: w IV kwartale 2023 roku 70% klientów Carsmile wybierających nowe auta zdecydowało się na wersję z automatyczną skrzynią biegów. Z kolei w 2024 roku prawie 84% wyświetleń ofert nowych samochodów w OTOMOTO dotyczyło modeli wyposażonych w automat.
Wraz ze wzrostem ich liczby rośnie znaczenie prawidłowej obsługi serwisowej. Jednym z jej podstawowych elementów jest regularna wymiana oleju ATF.
Powiązane firmy
źródło: RavenolSama wymiana oleju to jednak tylko część serwisu. Prawidłowy serwis automatycznej skrzyni biegów obejmuje również dobór odpowiedniego oleju ATF, filtra i elementów montażowych, kontrolę stanu przekładni, właściwe napełnienie oraz ustawienie poziomu oleju zgodnie z wymaganiami konkretnej konstrukcji.
Dlaczego wymiana ATF jest tak ważna?
Olej w automatycznej skrzyni biegów pracuje w bardzo wymagających warunkach.
W zależności od konstrukcji przekładni odpowiada on nie tylko za smarowanie współpracujących elementów, ale również za odprowadzanie ciepła, działanie układu hydraulicznego oraz odpowiednią charakterystykę pracy sprzęgieł i elementów ciernych.
Podczas eksploatacji ATF poddawany jest działaniu wysokiej temperatury i dużych obciążeń mechanicznych. Z czasem zachodzą w nim procesy starzenia, zmieniają się właściwości dodatków, a w oleju pojawiają się produkty naturalnego zużycia przekładni, m.in. drobiny materiału ciernego i metaliczne cząstki.
Stan oleju wpływa zatem nie tylko na smarowanie, ale również na prawidłowe działanie całej przekładni.
Co ile należy wymieniać ATF?
Nie istnieje jeden uniwersalny interwał wymiany ATF dla wszystkich przekładni, nie należy więc przyjmować ogólnej zasady wymiany np. co 60 000 lub 100 000 km.
źródło: RavenolMoże on zależeć m.in. od:
- konstrukcji przekładni,
- zastosowanego oleju,
- zaleceń producenta samochodu lub skrzyni,
- sposobu eksploatacji,
- temperatury pracy,
- obciążenia pojazdu,
- częstotliwości jazdy miejskiej, autostradowej lub z przyczepą.
W przypadku części samochodów wymiana oleju przekładniowego znajduje się bezpośrednio w harmonogramie obsługipojazdu. Własne zalecenia publikują również producenci skrzyń biegów.
Przykładowo ZF dla wielu swoich automatycznych przekładni rekomenduje wymianę do 150 000 km, wskazując jednocześnie, że przy dużych obciążeniach i wysokiej temperaturze pracy wcześniejsza wymiana może być uzasadniona. Interwał należy zawsze ustalać indywidualnie – z uwzględnieniem konkretnej przekładni, stylu jazdy i warunków eksploatacji.
Pierwszy etap serwisu zaczyna się przed odkręceniem korka
Przed rozpoczęciem pracy należy dokładnie zidentyfikować przekładnię. Samo określenie „7-biegowe DSG”, „8-biegowy automat” czy „CVT” nie jest wystarczające.
W ramach jednego modelu samochodu mogą występować różne konstrukcje ZF, Aisin, Getrag, Jatco, Mercedes-Benz, Volkswagen i innych producentów. Nawet podobne przekładnie mogą różnić się wymaganym olejem, filtrem, miską olejową, sposobem napełniania czy metodą kontroli poziomu.
źródło: RavenolNależy przy tym ustalić:
- dokładne oznaczenie skrzyni,
- wymaganą specyfikację ATF,
- ilość oleju potrzebną do wykonania usługi,
- właściwy filtr lub miskę z filtrem,
- potrzebne uszczelnienia i elementy montażowe,
- sposób napełniania,
- procedurę kontroli poziomu oleju,
- wymagane momenty dokręcania.
Dopiero po zebraniu tych informacji można właściwie przygotować samochód i potrzebne materiały.
Na tym etapie najłatwiej o błąd – zwłaszcza gdy olej, filtr i pozostałe elementy serwisowe są kompletowane osobno.
Dobór właściwego ATF ma kluczowe znaczenie
Nie każdy olej oznaczony jako ATF może być zastosowany w każdej automatycznej skrzyni biegów.
Współczesne przekładnie różnią się konstrukcją, materiałami ciernymi, sposobem sterowania sprzęgłami, ciśnieniami roboczymi oraz zakresem temperatur pracy.
Olej należy dobierać do konkretnego typu przekładni i wymaganej specyfikacji.
Niewłaściwy ATF może niekorzystnie wpływać m.in. na charakterystykę pracy skrzyni, jakość zmian przełożeń, działanie układu hydraulicznego oraz smarowanie elementów mechanicznych.
Filtr jest równie ważny jak olej
Olej ATF transportuje zanieczyszczenia powstające podczas pracy sprzęgieł, przekładni i łożysk. Część metalicznych drobin zatrzymywana jest przez magnesy, natomiast pozostałe trafiają do układu filtracji.
Konstrukcja filtra zależy od danej skrzyni. W części przekładni filtr jest oddzielnym elementem wymienianym po zdjęciu miski olejowej. W innych stanowi integralną część plastikowej miski i jest wymieniany razem z nią.
źródło: RavenolSerwis bardzo często obejmuje nie tylko wymianę oleju ATF, ale również wymianę odpowiednich elementów filtracyjnych. Pozostawienie zużytego filtra może ograniczać skuteczność serwisu i powodować, że zanieczyszczenia z filtra zostaną wypłukane przez świeży olej i trafią z powrotem do układu.
Przy demontażu należy również uwzględnić elementy jednorazowe przewidziane przez producenta, takie jak uszczelki, korki, pierścienie uszczelniające lub śruby.
W praktyce przygotowanie serwisu oznacza skompletowanie nie jednego produktu, ale całego zestawu elementów dopasowanych do konkretnej przekładni.
Przed wymianą warto sprawdzić działanie skrzyni biegów
Przed rozpoczęciem serwisu należy wykonać jazdę próbną.
Pozwala ona ocenić m.in.:
- sposób zmiany przełożeń,
- czas załączania D i R,
- pracę sprzęgieł lub konwertera,
- występowanie szarpnięć,
- poślizgi,
- opóźnienia podczas zmiany biegów,
- inne nieprawidłowości występujące przed serwisem.
Ma to duże znaczenie diagnostyczne: jeżeli przekładnia już wcześniej pracowała nieprawidłowo, nowy olej nie powinien być traktowany jako środek naprawczy. Przyczyną szarpnięć lub poślizgów mogą być m.in. zużyte sprzęgła, sterownik hydrauliczny, elektrozawory, konwerter czy wewnętrzne nieszczelności.
W takiej sytuacji wymiana ATF jest elementem obsługi lub diagnostyki i nie zastępuje naprawy.
MOŻE ZAINTERESUJE CIĘ TAKŻE
Stary ATF jest materiałem diagnostycznym
Olej spuszczony ze skrzyni warto ocenić przed przekazaniem go do zbiornika na odpady.
Należy zwrócić uwagę na:
- barwę,
- zapach,
- przejrzystość,
- obecność osadów,
- drobiny materiału ciernego,
- opiłki i inne produkty zużycia.
Sama ciemna barwa oleju nie przesądza jeszcze o awarii. Znacznie ważniejsze jest występowanie kilku objawów jednocześnie, takich jak zapach spalenizny, duża ilość osadu, widoczne drobiny metalu czy fragmenty materiału ciernego.
źródło: RavenolJeżeli podczas serwisu zdejmowana jest miska olejowa, warto również skontrolować znajdujące się w niej magnesy.
Wymiana ATF może być jednocześnie okazją do wstępnej oceny stanu wewnętrznego przekładni.
Napełnianie i ustawienie poziomu ATF
Po wlaniu oleju serwis często jeszcze się nie kończy. W wielu przekładniach przed ustawieniem poziomu należy wykonać określoną procedurę napełniania.
Bezpośrednio po pierwszym napełnieniu znaczna część oleju znajduje się w misce. Gdy silnik zostanie uruchomiony pompa zaczyna rozprowadzać go do kolejnych obwodów hydraulicznych. W zależności od konstrukcji przeprowadzenie selektora przez pozycje P–R–N–D i wymagane zakresy pozwala wypełnić olejem odpowiednie kanały, sprzęgła i elementy sterowania.
Jeżeli etap ten zostanie pominięty, poziom sprawdzony bezpośrednio po wlaniu oleju może być pozornie prawidłowy, a po wypełnieniu układu okazać się zbyt niski.
Ważne!
Z tego samego powodu nie należy zakładać, że wystarczy wlać dokładnie tyle oleju, ile spuszczono. Ilość usuniętego ATF zależy m.in. od temperatury, czasu opróżniania, konstrukcji przekładni oraz poziomu oleju przed rozpoczęciem serwisu. Jeżeli był on nieprawidłowy, wlanie tej samej ilości jedynie powieli dotychczasowy błąd.
Równie ważna jest temperatura oleju. Wraz z jej wzrostem zwiększa się objętość ATF, dlatego kontrola wykonana poza wymaganym zakresem emerytura może prowadzić zarówno do ustawienia zbyt niskiego poziomu, jak i do przepełnienia przekładni.
Nie istnieje jedna uniwersalna temperatura kontroli ATF. Zarówno sposób napełniania, jak i końcowe ustawienie poziomu powinny wynikać z procedury serwisowej przewidzianej dla danej przekładni.
Statyczna czy dynamiczna wymiana ATF?
Obie metody mogą być prawidłowym sposobem serwisowania automatycznej skrzyni biegów. Najważniejsze jest nie to, czy wymiana jest statyczna, czy dynamiczna, ale czy ATF jest regularnie wymieniany.
źródło: RavenolWymiana statyczna od lat pozostaje podstawową metodą obsługi wielu skrzyń. Ponieważ przy jednorazowym spuszczeniu część starego oleju pozostaje w układzie, zaleca się co najmniej dwukrotną wymianę, która zwiększa udział świeżego ATF.
Metoda dynamiczna pozwala natomiast podczas jednej operacji wymienić do 100% oleju znajdującego się w układzie.
Nie jest to przy tym rozwiązanie stosowane wyłącznie przez niezależne warsztaty. Własną procedurę płukania automatycznej skrzyni biegów i konwertera przewiduje np. Mercedes-Benz. W instrukcji serwisowej przekładni 725.1 producent opisuje użycie specjalnego adaptera do płukania oleju, montowanego w miejscu elementu układu chłodzenia skrzyni. Dzięki temu świeży olej może być przepuszczany przez cały obieg przekładni – również przez konwerter i układ chłodzenia. W określonych konstrukcjach płukanie lub dynamiczna wymiana ATF jest więc pełnoprawną metodą serwisową przewidzianą przez samego producenta pojazdu.
Gotowe zestawy do wymiany ATF
Kompletowanie części ułatwiają gotowe zestawy serwisowe przygotowane dla określonych przekładni. Przykładem są zestawy RAVENOL ATF Oil Filter Kit.
Jak podaje producent, w zależności od przekładni zestaw może zawierać właściwy ATF, filtr lub miskę z filtrem, uszczelnienia, korki, śruby i inne wymagane elementy, a także papierową procedurę serwisową przygotowaną dla danego zastosowania.
Dla mechanika oznacza krótsze kompletowanie elementów i mniejsze ryzyko, że podczas serwisu zabraknie właściwej części.
Źródło informacji: Ravenol
