Mocniej nie znaczy bezpieczniej. Co wykazały badania śrub kół?
Magnific – Gpoint StudioPrawidłowe dokręcenie śrub mocujących koła to jeden z istotnych elementów prawidłowej usługi oponiarskiej. W końcu to śruby utrzymują koło, które na autostradzie obraca się nawet ponad 17 razy na sekundę. Badania przeprowadzone w okresie od lipca do września 2026 roku przez TÜV NORD Mobilität GmbH & Co. KG, przy udziale Politechniki Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza oraz Biura Rzeczoznawczego Auto-Test, pozwoliły sprawdzić, jak wielokrotne dokręcanie i odkręcanie oraz stosowanie nadmiernego momentu wpływają na śruby oryginalne i zamienne.
Badanie zrealizowano na zlecenie Polskiego Związku Przemysłu Oponiarskiego (PZPO) oraz Volkswagen Group Polska. Obejmowało ono m.in. 20-krotne dokręcanie i odkręcanie śrub przy różnych wartościach momentu, wyznaczenie wartości krytycznej prowadzącej do uszkodzenia, a także analizę składu fazowego i chemicznego. Wyniki pokazały, że przekroczenie zalecanego momentu dokręcania może prowadzić do trwałego odkształcenia śrub, a w przypadku badanych śrub zamiennych także do uszkodzenia piasty koła. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń producenta i stosowanie skalibrowanego klucza dynamometrycznego.
Badania przeprowadzono w celu określenia wpływu wielokrotnego odkręcania i dokręcania śrub mocujących koło, zarówno oryginalnych, jak i zamiennych, przy zastosowaniu różnych momentów dokręcania. Zweryfikowano ich wytrzymałość, moment krytyczny dokręcania oraz zmiany geometrii i właściwości mechanicznych po wielokrotnym użytkowaniu. Dodatkowo przeprowadzono analizy laboratoryjne składu fazowego metodą dyfrakcji rentgenowskiej oraz składu chemicznego metodą spektroskopii emisyjnej. Celem badań było również określenie wpływu nieprawidłowego momentu dokręcania na charakterystykę gwintu śruby i piasty koła oraz identyfikacja różnic pomiędzy śrubami oryginalnymi a zamiennymi – podkreślił koordynator badania Marek Nytko z Auto-Test.
Prawidłowy moment dokręcania chroni połączenie koła z piastą
W badaniach sprawdzono śruby przy momencie zalecanym przez producenta – 120 Nm – oraz przy wyższych wartościach. Wyniki wykazały, że 20-krotne odkręcanie i dokręcanie zarówno śrub oryginalnych, jak i zamiennych przy prawidłowym momencie nie wpływało na ich właściwości.
Sytuacja zmieniała się po przekroczeniu zalecanych parametrów. Nadmierny moment prowadził do trwałego odkształcenia śrub. W przypadku śrub oryginalnych moment krytyczny, przy którym dochodziło do uszkodzenia badanego elementu, wynosił w przeprowadzonych próbach od 264,4 do 270 Nm.
W testach śrub zamiennych moment krytyczny wynosił od 437,9 do 506 Nm. W pięciu próbach doszło do zerwania trzech śrub, natomiast w dwóch pozostałych przypadkach stwierdzono uszkodzenie gwintów śrub i piasty koła.
Wyniki pokazują, że samo porównanie wartości momentu, przy którym śruba ulega uszkodzeniu, nie wystarcza do oceny skutków przeciążenia. Istotne jest również to, czy nadmierne dokręcenie powoduje uszkodzenie innych elementów mocowania koła.
Kluczowe zalecenie: przestrzegać parametrów producenta
Wnioski z raportu podkreślają znaczenie prawidłowej procedury montażu kół. Zbyt duży moment dokręcania może trwale zmienić właściwości śruby, a także uszkodzić połączenie gwintowe i piastę. Takie uszkodzenia mogą utrudnić późniejszy demontaż i wymagać naprawy elementów mocujących.
Podstawowym zaleceniem dla kierowców i warsztatów jest stosowanie momentu dokręcania określonego przez producenta pojazdu oraz używanie skalibrowanego klucza dynamometrycznego. To pozwala ograniczyć ryzyko przeciążenia połączenia i uszkodzenia elementów mocujących koło.
Badania pokazują, że bezpieczeństwo montażu zależy nie tylko od stanu samych śrub, lecz także od zachowania właściwych parametrów dokręcania. Dlatego podczas sezonowej wymiany opon i każdej pracy związanej z demontażem koła należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń technicznych producenta.
MOŻE ZAINTERESUJE CIĘ TAKŻE
Przy obsłudze opon brak pośpiechu i umiejętności mechanika mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo klienta. Dotyczy to także montażu kół na piaście samochodu. Zbyt mocne dokręcenie śrub nie oznacza solidniejszego mocowania – przeciwnie, może prowadzić do uszkodzenia śrub i felgi oraz zwiększać ryzyko pęknięcia śruby lub gniazda felgi przy eksploatacji. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń producenta pojazdu odnośnie dokładnego momentu dokręcania śrub i stosowanie skalibrowanego klucza dynamometrycznego, który ten moment w rzeczywistości pokazuje. To prosta czynność, a pozwala uniknąć kosztownych napraw i zadbać o bezpieczeństwo na drodze – wskazał Piotr Sarnecki, dyrektor generalny Polskiego Związku Przemysłu Oponiarskiego (PZPO).
Informacje o badaniu
Badanie zleciły Polski Związek Przemysłu Oponiarskiego (PZPO) oraz Volkswagen Group Polska. Raport przygotowała TÜV NORD Mobilität GmbH & Co. KG. Badania przeprowadziła Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza, przy współpracy z Biurem Rzeczoznawczym Auto-Test. Prace obejmowały badania doświadczalne śrub mocujących koła, ocenę ich zachowania przy różnych momentach dokręcania oraz analizy laboratoryjne składu.
Sześć kluczowych rekomendacji dla serwisów oponiarskich
- Po odkręceniu włóż śruby do czystego pojemnika magnetycznego
To zapobiegnie dostaniu się zanieczyszczeń z piasku do gwintu, a tym samym nie osłabi przykręcenia śruby. - Zawsze dokręcaj koła momentem określonym przez producenta pojazdu
Zbyt mocne dokręcenie nie zwiększa bezpieczeństwa. Może prowadzić do trwałego odkształcenia śrub, uszkodzenia gwintów piasty, a nawet zerwania śrub - Do końcowego dokręcania używaj wyłącznie skalibrowanego klucza dynamometrycznego
Klucz udarowy stosuj tylko do wstępnego dokręcania, z momentem niższym od zalecanego przez producenta. Końcowe dokręcanie zawsze wykonuj kluczem dynamometrycznym. - Podczas każdej obsługi koła kontroluj stan śrub i gwintów piasty
Sprawdzaj, czy śruby i gwinty nie wykazują uszkodzeń mechanicznych, deformacji lub śladów przeciążenia. Uszkodzone elementy mocujące mogą stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa jazdy. - Nigdy nie montuj ponownie śrub trwale odkształconych lub uszkodzonych
Badania wykazały, że nadmierne dokręcenie może spowodować trwałe rozciągnięcie śruby i utratę jej właściwości mechanicznych. Taka śruba nie zapewnia już bezpiecznego mocowania koła. - Stosuj wyłącznie śruby i nakrętki zgodne z wymaganiami producenta pojazdu i felgi
Badania wykazały istotne różnice właściwości mechanicznych między badanymi śrubami oryginalnymi i zamiennymi. Większa twardość czy wytrzymałość śruby nie oznacza automatycznie bezpieczniejszego połączenia – przy przeciążeniu może dojść do uszkodzenia piasty.
Źródło informacji: PZPO
